राम्चे पहिरोबाट ४२ परिवार उच्च जोखिममा

नवलपुर। नवलपुरको हुप्सेकोट गाउँपालिका–५ स्थित केरुङ्गे खोलाको मुहान क्षेत्रमा रहेको राम्चे पहिरोका कारण ४२ घरपरिवार उच्च जोखिममा रहेको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले निष्कर्ष निकालेको छ।

समितिले बुधबार स्थलगत अनुगमनपछि बस्तीका सबै ४२ घर उच्च जोखिममा रहेको ठहर गर्दै तत्काल सुरक्षित स्थानमा सार्ने र दीर्घकालीन रूपमा एकीकृत पुनर्स्थापनाको योजना बनाउनुपर्ने सुझाव दिएको हो।

अनुगमनपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी जगदीश्वर उपाध्यायले तत्कालका लागि स्थानीयको जीवन रक्षा तथा दीर्घकालीन रूपमा पहिरो नियन्त्रण र बस्ती स्थानान्तरणका लागि तीनै तहका सरकारबीच समन्वय र सहकार्य गरिने बताउनुभयो। उहाँले प्रत्येक वर्ष पहिरोको जोखिम बढ्दै गएकाले एकीकृत नमुना बस्ती निर्माण गरी स्थानान्तरण नगरे जनधनको ठुलो क्षति हुन सक्ने चेतावनी दिनुभयो।

स्थानीयका अनुसार २०३८ सालदेखि हिउँद र वर्षायाम दुवै समयमा पहिरो खस्ने क्रम जारी छ। पछिल्ला दिनमा निरन्तर वर्षा भएपछि पहिरो बस्ती नजिकै आइपुगेको छ।

स्थानीय लीलबहादुर पुलामीले भन्नुभयो, “हिउँद–वर्षा दुवै समयमा पहिरो झरिरहन्छ। अहिले लगातार पानी परेपछि पहिरो बस्तीको नजिक आइपुगेको छ। आकाशमा कालो बादल देख्नेबित्तिकै बस्ती नै बग्ने हो कि भन्ने डरले राति सुत्नसमेत सकिँदैन।”

अर्का स्थानीय आशबहादुर चितौरे मगरले पुस्तौंदेखिको बसोबास भएकाले सुरुमा बस्ती छाड्न कसैले नमाने पनि जोखिम बढ्दै गएकाले राज्यले स्थायी व्यवस्थापन गरे सबै स्थानान्तरण हुन तयार रहेको बताउनुभयो।

मङ्गलबार राति जमिन चिरिएर भासिन थालेपछि स्थानीयमा थप त्रास फैलिएको छ। त्यसपछि प्रहरी र प्रशासनको टोली राम्चे पुगेर सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरे पनि स्थानीयले दीर्घकालीन व्यवस्थापनबिनाको अस्थायी स्थानान्तरण स्वीकार नगर्ने बताएका थिए।

रुद्रपुर प्रहरी चौकीका प्रहरी सहायक निरीक्षक वीरेन्द्रराज खनालका अनुसार स्थानीयले पुस्तौंदेखिको घर, खेतबारी र पशुचौपाया छाडेर अन्यत्र जान नसकिने भन्दै राज्यले वैकल्पिक स्थायी व्यवस्था गर्नुपर्ने माग गरेका छन्।

स्थानीयले बस्ती तत्काल नछाड्ने बताएपछि जिल्ला सुरक्षा समितिले बुधबार स्थलगत अनुगमन गरेको हो। प्रमुख जिल्ला अधिकारी उपाध्यायले जोखिम दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको भन्दै तत्कालीन र दीर्घकालीन दुवै उपाय आवश्यक रहेको बताउनुभयो।

पहिरोको जोखिमका कारण आर्थिक रूपमा सक्षम केही परिवार यसअघि नै अन्यत्र बसाइँ सरिसकेका छन्। हुप्सेकोट गाउँपालिकाले १८ परिवारलाई जुगेपानीस्थित एकीकृत बस्तीमा स्थानान्तरण गरिसकेको छ। तर आर्थिक अवस्था कमजोर भएका धेरै परिवार अझै जोखिमपूर्ण बस्तीमै बस्न बाध्य रहेको हुप्सेकोट–५ का वडाध्यक्ष पदमबहादुर राना मगरले बताउनुभयो।

उहाँका अनुसार स्थानीयलाई अस्थायी रूपमा वडा कार्यालय र विद्यालयमा सार्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ। तर स्थानीय रुपकला प्राथमिक विद्यालयको भवन र प्राङ्गणसमेत चर्किएकाले त्यो पनि सुरक्षित नरहेको स्थानीय ६८ वर्षीय डिलबहादुर सिंजाली मगरले बताउनुभयो। उहाँले राज्यले स्थायी रूपमा सुरक्षित स्थानमा पुनर्स्थापना गर्नुपर्ने माग गर्नुभयो।

२०७८ सालमा गरिएको भौगर्भिक अध्ययनले राम्चे क्षेत्रलाई उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्र घोषणा गर्दै त्यहाँ बसोबास नगर्न सुझाव दिएको थियो। तर अहिलेसम्म बस्ती स्थानान्तरण हुन सकेको छैन।

हुप्सेकोट गाउँपालिका अध्यक्ष लक्ष्मी पाण्डेले राम्चे पहिरो नियन्त्रण गाउँपालिकाको क्षमताभन्दा बाहिरको विषय भएको बताउनुभयो। उहाँले कृष्णभीरमा अपनाइएको जस्तै प्रविधि प्रयोग गरी संघीय सरकारले दीर्घकालीन रूपमा पहिरो नियन्त्रणका लागि लगानी गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो।

कावासोती पनि जोखिममा
राम्चे पहिरोको असर हुप्सेकोटमा मात्र सीमित नरही जिल्ला सदरमुकाम कावासोतीसम्म पुग्न सक्ने स्थानीय जनप्रतिनिधिको भनाइ छ।

वडाध्यक्ष पदमबहादुर राना मगरले राम्चे पहिरो नियन्त्रण हुन नसके हुप्सेकोटसँगै कावासोती पनि जोखिममा पर्ने बताउनुभयो। गाउँपालिका अध्यक्ष पाण्डेले पनि केरुङ्गे खोलाको बहाव विगतमा जिल्ला प्रहरी कार्यालयसम्म पुगेको स्मरण गर्दै राम्चे पहिरोको दीर्घकालीन व्यवस्थापन नगरे कावासोतीसहित नवलपुरका अन्य क्षेत्रसमेत जोखिममा पर्ने चेतावनी दिनुभयो।

उहाँका अनुसार भौगर्भिक अध्ययनले राम्चेसँगै रुद्रपुर, बाघखोर र पिपलडाँडालाई पनि जोखिमयुक्त क्षेत्र देखाएको छ। यस विषयमा संघीय सरकारलाई पटक–पटक ध्यानाकर्षण गराइए पनि प्रभावकारी पहल हुन नसकेको उहाँको गुनासो छ।

बोमलाल गिरी/गोरखापत्र अनलाइन