मध्यविन्दुमा ‘ पढाइसँगै संस्कार र आत्मविश्वास सिकाउँदै खुसी कक्षा’

नवलपुर । नवजागरण नमुना माध्यमिक विद्यालय चोरमाराको कक्षा चारमा अध्ययनरत छात्रा आरुषि अधिकारी उमेरले सानै भए पनि उहाँमा आत्मविश्वास भने निकै ठूलो छ ।

उहाँ निर्धक्कसँग आफ्ना कुरा राख्न सक्नुहुन्छ । आफ्ना समस्याहरू खुलेर भन्न सक्नुहुन्छ अनि दिनभरि विद्यालयमा भएका गतिविधिलाई साँझ घरमा गएपछि आफ्ना अभिभावकसँग छलफल पनि गर्नुहुन्छ । उहाँमा आएको यो आत्मविश्वासको कारण भने विद्यालयमा पढाइ हुने खुसी पाठ्यक्रम हो । जहाँबाट उहाँले आफूभित्रको डर भगाउनुभयो अनि आत्मविश्वास जगाउनुभयो ।

नवलपुरको मध्यविन्दु नगरपालिकामा दुई वर्षअघि सुरु गरिएको खुसी पाठ्यक्रमको सकारात्मक प्रभाव अहिले विद्यार्थीमा स्पष्ट देखिन थालेको छ । आरुषि त एक प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुनुहुन्छ । नगरपालिकाभित्र रहेका ४४ सामुदायिक र १८ संस्थागत गरी ६२ विद्यालयमा सञ्चालन भइरहेको खुसी कक्षाले विद्यार्थीमा आत्मविश्वास, सकारात्मक सोच र असल व्यवहारको विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।

खुसी कक्षामा परम्परागत रूपमा पाठ रटाउने वा किताब पढाउने अभ्यास हुँदैन । बरु मानवीय मूल्य, नैतिकता र जीवनोपयोगी सीपलाई व्यवहारमा उतार्ने विभिन्न गतिविधिमार्फत सिकाइ गराइन्छ।

सबै विद्यालयमा हरेक दिन पहिलो घण्टी खुसी कक्षाका लागि छुट्याइएको छ । विद्यार्थीहरू ध्यानका क्रियाकलापबाट आफ्नो कक्षा सुरु गर्छन् । यसलाई ‘माइन्डफुलनेस’ भन्ने गरिन्छ । यो प्रक्रिया ५ मिनेटसम्म चल्छ । त्यसपछि ध्यानपूर्वक कसरी सुन्ने, कसरी बोल्ने, कसरी हेर्ने, कसरी हिँड्ने, कसरी सजगता अपनाउने जस्ता गतिविधिमाथि चर्चा हुने गर्दछ । यो प्रक्रिया १५ मिनेटसम्म चल्छ ।

यस चरणपछि शिक्षक र विद्यार्थीबीच अनुभव आदानप्रदान हुन्छ । साथै प्रेरणादायी कथा, समूह छलफल र जीवनोपयोगी अभ्यासमार्फत विद्यार्थीलाई असल संस्कार र सकारात्मक जीवनशैलीबारे सिकाइन्छ ।

नवजागरण माविकै कक्षा चारमा अध्ययनरत विद्यार्थी आरोन पंगेनीले पहिलो घण्टीमा ध्यान गर्ने, कथा सुन्ने, विभिन्न गतिविधिमाथि छलफल गर्ने क्रियाकलाप हुँदा खुसी लाग्ने गरेको अनुभव सुनाउनुभयो ।

खुसी कक्षाको प्रभाव विद्यार्थीमा मात्र सीमित छैन । अभिभावकले समेत आफ्ना बालबालिकाको व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन आएको अनुभव गरेका छन् ।

अभिभावक लक्ष्मी न्यौपानेले आफ्नी छोरीको बानीव्यवहारमा निकै परिवर्तन आएको अनुभव सुनाउनुभयो । “मेरी छोरीले पहिला भनेको मान्दिनथिन् । मोबाइल हेर्न मात्रै खोज्थिन्। आफूले सक्ने काम पनि गर्न खोज्दिनथिन् । अहिले त भनेको मान्छिन्, आफ्नो काम आफैँ गर्छिन्, मोबाइल पनि पहिलेजस्तो धेरै हेर्दिनन् ।”

मध्यविन्दु नगरपालिकाका नगरप्रमुख भीमलाल अधिकारीले यस पाठ्यक्रम नेपालमै पहिलो पटक मध्यविन्दु नगरपालिकाले लागू गरेको र अहिले देशका अन्य पालिकाहरुले पनि यस पाठ्यक्रमलाई अनुशरण गर्न थालेको जानकारी दिनुभयो । “खुसी पाठ्यक्रमको उद्देश्य भनेकै बालबालिका खुसी भएर पढून् भन्ने हो । बालबालिकाको छवि, असल संस्कार, चरित्र राम्रो र असल बनाउन यस पाठ्यक्रमले प्रेरित गर्छ,” अधिकारीले भन्नुभयो । “यसले भौतिक पूर्वाधार मात्रै खुसी होइन भन्ने मुख्य सिकाइ प्रदान गर्छ । मानवीय मूल्यको अनुभूति, समाजमा घुलमिल हुनु, असल समाज निर्माणमा सक्रिय सहभागिता जनाउनु तथा प्रकृतिसँग बालबालिकालाई जोड्न खुसी कक्षाले मद्दत गरिरहेको छ ।”

कार्यक्रम संयोजक लक्ष्मी पाण्डेका अनुसार खुसी पाठ्यक्रमले विद्यार्थीलाई विभिन्न विधिमार्फत खोज, अनुभव र खुसी व्यक्त गर्नका लागि भावनात्मक वातावरण सिर्जना गर्ने काम गरेको छ । खुसी पाठ्यक्रममा रमाइला व्यायाम, भित्रबाहिर खेलिने खेल, सक्रिय सोधपुछ, कथाकथन, समूहमा छलफल, सम्बन्ध निर्माण र समूहकार्यका गतिविधिजस्ता शिक्षण विधिमार्फत सिकाइ सहजीकरण गरिने हुँदा विद्यार्थीले रमाइलो तरिकाले असल संस्कार सिक्नुका साथै सहयोगी भावनाको विकास र आत्मविश्वास जगाउने काम गरेको संयोजक पाण्डेले बताउनुभयो ।

खुसी पाठ्यक्रम अध्ययन तथा अनुसन्धान केन्द्रका संयोजकसमेत रहनुभएका नवजागरण माविका प्रधानाध्यापक हरिप्रसाद देवकोटाले समाजमा नकारात्मक चिन्तन, असहयोग, तृष्णा र निराशा बढ्दै गइरहेको अवस्थामा खुसी पाठ्यक्रम निकै फलदायी बनेको बताउनुभयो ।

यस पाठ्यक्रमको प्रभाव उहाँले ठूला कक्षाहरूमा केही चुनौतीपूर्ण देखिए पनि साना कक्षाहरूमा निकै सफल भएको अनुभव साट्नुभयो । ठूला कक्षामा विद्यार्थीहरूले एक प्रकारको मनोभावना बनाइसकेको कारण यसको प्रभाव केही कम पाइएको जिकिर गर्दै यस पाठ्यक्रमलाई अझै परिष्कृत गर्दै पूर्ण रूपमा सफल बनाउने अभियानमा आफूहरू लागिरहेको बताउनुभयो ।