के हाम्रो पुस्ताले बहुमूल्य धातु युरेनियमको प्रयोग गर्ला ?

सृजना पौडेल । कावासोती ।
युरेनियम भनेको के हो ?
धर्ती भित्र एउटा यस्तो चिज पाहिन्छ जुन देख्नमा अत्यन्त सुन्दर सफा र चमकदार छ। हावाको सम्पर्कमा आउनसाथ जल्छ । रासायनिक रुपमा यसलाई अंग्रेजी ९ग्० बाट दर्साइन्छ। युरेनियम चमकदार सेतो रङको धातु हो। वैज्ञानिकका अनुसार यो निकै धेरै शक्तिशाली त्तव हो । युरेनियम हावामा छोड्यो भने जल्न थाल्छ । यो यसको गुण हो।
यो अत्यन्त उपयोगी र मूल्यवान धातु हो। यसको उपयोग बिजुली उत्पादन को लागि गरिन्छ। अमेरिका , रुस जस्ता विकसित देशले युरेनियम को प्रयोग बिजुली निकाल्न को लागी गर्दैआएका छन्। युरेनियम बाट विधुत निकालिन्छ साथसाथै युरेनियम रासायनिक बम बनाउन पनि प्रयोग गरिने गरिन्छ। नेपालमा युरेनियम छ भन्ने थाहा पाएपछि शक्तिशाली देश अमेरिका, रुसको ध्यान अझ बढी युरेनियम तर्फ रहेको कुरा छ। युरेनियम धेरैनै संवेदनशील धातु हो जसको प्रयोग राम्रोसँग भएन भने पुरा विश्वनै तहसनहस हुन सक्छ।
एक किलो ग्राम युरेनियमले लगभग २४००० मेगावाट प्रतिघन्टा बराबरको ताप उत्पन्न गराउन सक्छ । जुन ३० लाख टनको दाउरा बाल्दा निस्कने ताप बराबर हुन्छ। एटम बममा १ ग्राम पदार्थ मिलाउदा १ करोड ८० लाख किलो क्यालोरी शक्ति उत्पन्न हुन्छ। यो भनेको दिनको दस हजार लिटर मट्टितेल जम्मा गर्दै जादा २३ बर्ष सम्म जम्मा गर्दा जति जम्मा हुन्छ त्यो सबैलाई एकै चोटि बाल्दा उत्पन्न हुने तापशक्ती बराबर को तापशक्ती १ किलो ग्राम युरेनियम पदार्थ मिलाउदा उत्पन्न हुन्छ। यस बाट के थाहा हुन्छ भने पदार्थलाई शक्तिमा परिवर्तन गरेको खण्डमा कल्पनानै गर्न नसकेको शक्ति उत्पन्न हुन्छ।

यदि युरेनियम को उत्खनन गरेर अन्तराष्ट्रिय बजारमा बेच्न सकिने हो भने नेपाली प्रति व्यक्ति आय संसारको सबै भन्दा बढी हुने विज्ञहरुको भनाई छ। एक केजी युरेनियम को मूल्य अन्तराष्ट्रिय बजारमा १८ अर्ब पर्ने कुरा बताईएको छ। यसको आयु सयौँ वर्ष सम्म हुन्छ।
खानी तथा भूगर्भ विभाग अनुसन्धान अनुसार नेपालका माथिल्लो मुस्ताङको लोमाङ्थाङ क्षेत्र मकवानपुरको चिरुवाखोला र चाँदेखोला काठमाडौँको जगराते, बझाङको सेनगड , निम्लिगड, देवलेक, लाङटाङ हिमाल जस्ता अन्य ठाउँमा युरेनियमको प्रसस्त सम्भावना रहेको बिभिन्न अनुसन्धान बाट देखिन्छ। मुस्ताङको लोमान्थाङमा १० किलोमिटर लम्बाई र ३ किलोमिटर चौडाई भएको सबै भन्दा ठुलो युरोनियम खानी भएको जनाइएको छ । त्यस ठाउमा युरेनियमको सुरक्षाको निम्ती सिपाईहरुपनि खटाईदै आएको छ। ३५ टन शुद्ध युरेनियम निकाल्न सकिने अनुमान छ।
यो सबै कुराको पुस्टी भएको धेरै समय बिति सकेको छ । तर यसको बारेमा खासै कुरा हुदैन। सम्भावनै सम्भावनाको देश हो नेपाल ।जता हेर्यो उतै सम्भावना छ ।तर हाल सम्भावना पछ्याउनो लागी हामी सँग स्रोत साधन को त अभावनै थियो । अहिले युवाको पनि अभाव नै छ।
बहुमूल्य धातु युरेनियम को प्रयोगले के नेपाल सम्पन्न बन्ला त ? युरेनियम को प्रयोग गर्ने पुस्ता हामी हुन्छौ कि वा हाम्रा पुर्खाले जस्तै मात्र संरक्षण गर्नेमा पर्छौ ? । धेरैको आखा लागी सकेको छ युरेनियममा आशा छ यसको सहि सदुपयोग गर्ने समय छिट्टै आउने छ । र यसको सदुपयोगबाट नेपालमा पनि विकासको मुल फुट्ने छ ।